ΠΑΙΔΙ – ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ – ΜΗΤΡΟΤΗΤΑ – ΠΑΙΔΙΚΑ – CHILD -INFANTILE – FAMILY

ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΣΤΗΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΤΕΧΝΗ (1833-1922)

Ο 19ος αιώνας στη νεοελληνική τέχνη σφραγίζεται από την καινούρια όραση για το παιδί και την παιδική ηλικία, που τώρα θεωρείται αυθύπαρκτη αξία και όχι πιο απλό μεταβατικό στάδιο μέσα στη ζωή του ανθρώπου, γίνονται πρωταρχικό αντικείμενο προσοχής και εξυμνούνται ως σύμβολο αθωότητας, ψυχικής αρμονίας, τελειότητας.

Το παιδί αποκτά μια ξεχωριστή θέση στο ρεπερτόριο της ευρωπαϊκής – ολλανδικής ιδιαίτερα και γαλλικής ηθογραφικής ζωγραφικής από τα τέλη του 16ου αιώνα και κυρίως στο 17ο αιώνα, σαν συνέπεια στο χώρο της τέχνης των νέων τότε στη Δύση αντιλήψεων για την οικογένεια.  Μέσα στον 19ο αιώνα η ανάπτυξη της ηθογραφίας με επίκεντρο την απλή καθημερινή ζωή στην πόλη και την ύπαιθρο θα δώσει πλήθος αυθεντικών και εκφραστικών παιδικών εικόνων που αντανακλούν με ενάργεια το αυξημένο ενδιαφέρον των καλλιτεχνών για την αποτύπωση της ιδιαίτερης «φυσιογνωμίας» αλλά και του κόσμου του παιδιού.  Αυτό το ενδιαφέρον εκδηλώνεται με μεγάλη έμφαση στη Γερμανία, όπου η ηθογραφική ζωγραφική γνωρίζει σημαντική άνθηση.  Το γεγονός αυτό καθώς και το συναισθηματικό-ιδεαλιστικό πρίσμα μέσα από το οποίο προσεγγίζει το παιδί σε πολλούς γερμανικούς πίνακες είχαν αποφασιστική επίδραση στις παιδικές παραστάσεις της νεοελληνικής ζωγραφικής κυρίως των τελευταίων τριάντα χρόνων του 19ου αιώνα, μέσα από τη θητεία πολλών ζωγράφων μας στην Ακαδημία του Μονάχου, αλλά και την άμεση γνωριμία τους με γερμανικά έργα.  Ένα ιδεαλιστικό – συναισθηματικό φίλτρο, άλλωστε, μέσα από το οποίο πραγματοποιείται μια ωραιοποίηση της καθημερινότητας, αποτελεί  βασικό γνώρισμα της γερμανικής ηθογραφικής ζωγραφικής του περασμένου αιώνα.

Ο Νικηφόρος Λύτρας (1832-1904), που μαζί με τον Νικόλαο Γύζη αποτελούν το δίδυμο των κορυφαίων Ελλήνων ζωγράφων του περασμένου αιώνα, θα δώσει στην νεοελληνική τέχνη τις πρώτες πειστικές, εκφραστικές παιδικές εικόνες από τον ελληνικό χώρο.

Το παιδί άρχισε να απασχολεί τον Λύτρα από νωρίς, όπως μαρτυρούν οι πίνακές του, Στο Μαγειρείο (χαμένος σήμερα), που ανάγεται στην περίοδο των σπουδών του στην Ακαδημία του Μονάχου (1860- 1865) καθώς και το Παιδί Με Τα Φρούτα (Το έργο βρίσκεται στη συλλογή Σερπιέρη).

Το 1865 ο Λύτρας στρέφει αποφασιστικά τη ματιά του στον ελληνικό χώρο και στους απλούς ανθρώπους του τόπου του και αρχίζει να καταγράφει στιγμιότυπα της καθημερινής ζωής του, συνήθειες και έθιμα με αφηγηματική, περιγραφική διάθεση αλλά και αμεσότητα.  Πέρα από τα πρόσωπα και το χώρο, ο Λύτρας ενδιαφέρεται να αποτυπώσει και τις διάφορες τοπικές ενδυμασίες με όλη τη γραφικότητα και τα στολίδια τους.  Στα χρόνια αυτά θεμελιώνεται η επιστήμη της λαογραφίας με τις εργασίες του Νικόλαου Πολίτη.

Πηγή: Αφροδίτη Κουριά, Ιστορικός Τέχνης, «Το παιδί στην Νεοελληνική Τέχνη (1833-1922) Εικόνες-Αντιλήψεις», Ίδρυμα Ερευνών για το παιδί, Εκδόσεις Δωδώνη, Αθήνα-Γιάννινα 1985