ΕΡΓΑ ΜΕ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ

Στις πρώτες δεκαετίες μετά την Απελευθέρωση, η Επανάσταση και τα κατορθώματα των αγωνιστών, νωπά ακόμη, διατηρούν ακέραιη την αίγλη και την αμεσότητά τους. Τα πορτρέτα των αγωνιστών-ηρώων και τα επεισόδια του Αγώνα κυρίως, αλλά και πρόσφατα ιστορικά γεγονότα γίνονται τώρα το κατεξοχήν αντικείμενο της ζωγραφικής, που καλείται να διασφαλίσει την ιστορική μνήμη μέσα στο μεσόκοπο ελληνικό κράτος, όπου το πρόσφατο –ένδοξο-ιστορικό παρελθόν και οι συντελεστές του, μαζί με την ελληνική κληρονομιά, αποτελούν ουσιαστικά ερείσματα για την εδραίωσή του και τις προσπάθειές του να χαράξει ένα μέλλον.

Οι πρώτοι ηθογραφικοί πίνακες, που εικονογραφούν σκηνές της καθημερινής ζωής στα πρώιμα μεταεπαναστατικά χρόνια, συχνά αναφέρονται έμμεσα στην Επανάσταση. Πέρα από τις ένδοξες αναμνήσεις υπάρχουν και οι θλιβεροί απόηχοι του αγώνα, οι ανάπηροι και φτωχοί αγωνιστές, πραγματικότητα που καταγράφεται από τους ζωγράφους μας πολυσήμαντα. Η παρουσία του παιδιού επιτείνει τη συγκινησιακή φόρτιση του θέματος, ενώ η «αντίστιξη» του κουρασμένου, ανάπηρου, ηλικιωμένου, συνήθως άνδρα και του παιδιού οδηγεί σε συμβολικές προεκτάσεις.

Θεόδωρος Βρυζάκης, Ανάπηρος του Αγώνα (1840), λάδι σε μουσαμά 0,62×0,48μ. (Μουσείο Μπενάκη)
Ο πίνακας του Θ. Βρυζάκη, με τίτλο «Ανάπηρος του Αγώνα», απεικονίζει ένα ελληνόπουλο με φουστανέλα που οδηγεί έναν τυφλό και κουτσό αγωνιστή. Η έκφραση και η χειρονομία του παιδιού είναι ενδεικτικές του θέματος με το οποίο ο ζωγράφος προσεγγίζει το θέμα. Ο Απόστολος Βακαλόπουλος, σχολιάζοντας αυτούς τους δύο πίνακες, σημειώνει: «Αυτά τα δύο πρόσωπα, που ο ζωγράφος τα βάζει στο μέσον του πίνακα και τα πλαισιώνει με δύο ιστορικούς τόπους: το Μπούρτζι και το Παλαμήδι, εκφράζουν τους δύο κόσμους που συνυπάρχουν μέσα στο νεότευκτο ελληνικό κράτος»… Ο Βρυζάκης, γιός αγωνιστή, που είχε απαγχονιστεί από τους Τούρκους, και γαλουχημένος με την ρομαντικού προσανατολισμού γερμανική ιστοριογραφική ζωγραφική, ζητά να δώσει στους πίνακές του μια ηρωική διάσταση, με τις άμεσες αναφορές στον αγώνα όπως είναι οι φορεσιές, στο Παλαμήδι, το Μπούρτζι και άλλα στοιχεία που λείπουν από άλλα έργα.
Πηγή: Αφροδίτη Κουριά, Ιστορικός Τέχνης, «Το παιδί στην Νεοελληνική Τέχνη (1833-1922) Εικόνες-Αντιλήψεις», Ίδρυμα Ερευνών για το παιδί, Εκδόσεις Δωδώνη, Αθήνα-Γιάννινα 1985, Δημ.Κεντρ.Βιβλ.Σπάρτης